Sağlık Hizmetleri Uygulamalarında CBS’nin Kullanılması

KANSER VAKALARININ VE ÇEVRESEL RİSK ETKENLERİNİN COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ (CBS) İLE İNCELENMESİ

Doç. Dr. Tarık TÜRK

Cumhuriyet Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Geomatik Mühendisliği Bölümü, 58140, SİVAS

E-Posta : tarikturk@gmail.com  Tel : 0 346 219 10 10 / 24 38

COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ (CBS) NEDİR? KULLANIM ALANLARI NELERDİR?

CBS, konuma dayalı gözlemlerle elde edilen coğrafi ve sözel verilerin toplanması, depolanması, sorgulanması, coğrafi analizi, belgelendirilmesi ve kullanıcıya sunulması işlevlerini bir bütünlük içerisinde gerçekleştiren yazılım, donanım ve iletişim araçlarının tümünü barındıran konuma dayalı bir bilgi sistemidir.

CBS, aşağıda belirtilen birçok farklı alanda yaygın ve etkin olarak kullanılmaktadır.

  • Çevre Yönetimi,
  • Doğal Kaynak Yönetimi,
  • Mülkiyet ve İdari Yönetim,
  • Bayındırlık Hizmetleri,
  • Eğitim,
  • Ulaşım Planlaması,
  • Turizm Hizmetleri,
  • Ticaret ve Sanayi Hizmetleri,
  • Tarım ve Orman Hizmetleri,
  • Savunma ve Güvenlik Hizmetleri,
  • e-Devlet
  • Afet Yönetimi,
  • Sağlık Hizmetleri uygulamaları.

Geomatik/Harita Mühendisliği disiplini, konuma dayalı bir bilgi sistemi olması nedeniyle CBS’yi en fazla kullanan disiplinlerden biridir. Başta coğrafi verilerin toplanması, depolanması ve coğrafi verilerin analiz edilmesi olmak üzere hemen hemen CBS’nin her aşamasında görev almaktadır. Geomatik/Harita Mühendisliği disiplini tarafından üretilen ürünlerden sadece biri olmasının yanı sıra görsel bir iletişim aracı olan Konusal (Tematik) Haritalar, birçok farklı disiplin tarafından farklı alanlarda yapılan çalışmalarda bilgi üretmek amacıyla kullanılmaktadır.

CBS’NİN SAĞLIK ALANINDA KULLANIMI

Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), sağlık hizmetleri yetkilileri, kamu sağlığı yöneticileri, politika üreticileri, istatistikçiler, bölgesel ve yerel çalışan sağlık görevlileri tarafından;

  • Hastalık oranlarının  haritalanmasında,
  • Çevresel risk etkenleri ile hastalıklar arasındaki ilişkinin anlaşılmasında ve
  • Sağlık hizmetlerinin sunduğu olanakların yanısıra kullanım imkanlarının haritalanmasında yaygın olarak kullanılmaktadır.

Ayrıca, çevresel risk etkenlerinin belirlenmesi, mevcut sağlık sorunlarının ortaya konması, sağlık sorunlarıyla baş edilmesi ve bunların haritalanması ile risk altında kalan nüfusun coğrafi dağılımının haritalanması ve analizi uygulamalarında kullanılabilmektedir. Sağlık coğrafi bir olgudur ve sağlık tanısını etkileyen birçok etken coğrafi konumlara bağlı olduğundan dolayı sağlık uygulamalarında kullanılan CBS dikkate değer bir hizmet sunmaktadır. Bu nedenle birçok araştırmacı CBS yardımı ile sağlık uygulamaları gerçekleştirmektedir. Diğer taraftan CBS, kanser gibi kronik hastalıkların ve bunlara ait klinik araştırmalar ile idari sağlık verilerinin yönetilmesinde büyük bir potansiyele sahiptir.

KANSER VAKA ÇALIŞMALARINDA CBS’NİN KULLANIMI

Kanser Türkiye’de ve dünyanın büyük bir bölümünde en büyük sağlık sorunlarından biri olarak bilinmektedir. Çevresel etkenler, sağlıksız beslenme ve sigara kullanımı konuları kanser teşhislerinin yarısından fazlasını oluşturmaktadır. Ayrıca, kanser hastalığı frekansı birçok sebebe göre değişen bir hastalıktır. Kanser hastalıklarının kontrol edilmesinde en önemli sorun kanser kayıt verilerinin doğru olarak belirlenmesidir. Eğer doğru kanser kayıt verileri elde edilemezse hangi kanser türünün hangi özellikleri gösterdiğinin belirlenmesi ve halk sağlığına ilişkin stratejik planlamaların yapılması mümkün değildir.

Kansere ilişkin bilimsel yayınlar incelendiğinde şu sonuçlardan bahsedilebilir. Kansere neden olan etkenlerden biri de Çevresel Risk Etkenleri’dir. Yaşanılan ya da çalışılan çevre koşulları, kanser gelişimi için risk oluşturabilmekte ve ev veya iş yerlerinde bulunan bazı maddeler kanser riskini  artırabilmektedir. Asbest, radon, hava kirliliği, nikel, kadmiyum, UV radyasyon ve sigaraya maruz kalma çevresel risk etkenlerinden bazıları olup bu etkenlerin başta akciğer olmak üzere deri, mesotelyoma (Akciğer Zarı Kanseri) gibi kanserlere sebep olabilmektedir.

Yapılan çalışmada,

  • Kanser vakalarına karşı gerekli önlemlerin alınabilmesi,
  • Kansere sebep olabilecek çevresel risk etkenleri ile coğrafi konum arasındaki ilişkinin ortaya konulabilmesi,
  • Kanser vakalarının kontrol altında tutulması,
  • Mevcut kanser ve sağlık bakım çalışmalarının güncel durumunun ortaya konması,
  • CBS tabanlı bir altyapının oluşturulması,
  • Çalışmaların standart, etkin, hızlı, kolay ve verimli bir şekilde yürütülmesi ve
  • Kanserden kaynaklanan risklerin ortadan kaldırılması veya azaltılmasına yönelik yapılacak çalışmalarda oluşturulan sistemin karar destek sistemi olarak kullanılabilmesi amacıyla

standart, etkin ve verimli çalışan bir Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) oluşturularak Sivas ilindeki mevcut durum ortaya konmuştur.

 

 

ÇALIŞMA KAPSAMINDA KULLANILAN VERİLER

Bilimsel çalışma yapmak amacıyla Sivas İl Sağlık Müdürlüğü’nden 2007 – 2010 yılları arasında kayıt altına alınan kanser vakası verileri (WHO–ICD 10), yine Türkiye İstatistik Kurumu’ndan (TÜİK) 2007– 2010 yılları arasındaki Sivas ili merkez ve ilçelerine ait nüfus verileri ve Sivas ilçe sınırlarını gösteren coğrafi veriler kullanılmıştır.

ÇALIŞMA KAPSAMINDA GELİŞTİRİLEN KULLANICI ARAYÜZ PROGRAMLARI

Bu çalışma kapsamında kullanılan CBS yazılımı üzerinde çalışan arayüz programları geliştirilmiştir.

 

ÇALIŞMADAN ELDE EDİLEN SONUÇLAR

Kanser, dünyada en önemli sağlık sorunlarından biridir. Bu yüzden, kansere karşı halk sağlığının korunmasına yönelik yapılan çalışmalar son derece önemlidir. Bu çalışmada, kanser riski barındıran coğrafi alanlarda gerekli önlemlerin alınması, halk sağlığının korunmasına katkı sağlanması ve ilgili sağlık kurumlarındaki yetkililerin vereceği kararlara destek olunması amacıyla CBS tabanlı bir sistem oluşturulmuştur.

Kanser kontrolünü değerlendirmek için en önemli ölçüt, her yüz binde meydana gelen kanser vakası sayısıyla ifade edilen kanser insidans oranıdır. Bu çalışma kapsamında oluşturulan sistem ile; kanser insidans oranı, yaygın kanser türleri ve diğer haritaları görsel bir iletişim aracı olan Konusal (Tematik) Haritalar ile kolaylıkla sunmak mümkündür. Bu haritalara bakılarak halk sağlığının korunmasına yönelik çalışmalar yapılabilir. Böylece, kansere yönelik gerçekleştirilecek çalışmalara büyük fayda sağlanabilir.

 

 

2007 ve 2010 yılları arasında Sivas Merkez, Hafik ve Yıldızeli ilçeleri ilk üç sırada bulunmaktadır. 2007, 2008 ve 2009 yıllarında Sivas Merkez ilçesi, 2010 yılında ise Hafik ilçesi en fazla kanser insidans oranına sahiptir. 2007, 2008 ve 2010 yıllarında erkekler için en fazla kanser insidans oranı 65-74 yaşları arasında iken 2009 yılında 55-64 yaşları arasındadır. Kadınlarda, en fazla kanser insidans oranı 2007 yılında 35-44, 2008 yılında 45-54, 2009 yılında 65-74, 2010 yılında ise 55-64 yaşları arasındadır. 2007 ve 2008 yılları arasında kadınların erkeklere göre 45-54 yaş grubuna kadar kansere daha fazla yakalandığı, bu yaş grubundan sonra ise erkeklerin kadınlardan daha fazla kansere yakalandığı tespit edilmiştir. 2009 ve 2010 yılları arasında ise, kadınlar 35-44 yaş grubuna kadar kansere daha fazla yakalanırken bu yaş grubundan sonra erkeklerin kansere yakalanma oranı daha fazladır.

Mezotelyoma vakası, dünyada oldukça az görülmesine rağmen Türkiye’de dünya ortalamasının çok üzerinde olduğu bilinmektedir. Bu çalışma kapsamında oluşturulan CBS tabanlı sistem yardımıyla tek bir düğmeye basılarak gerçekleştirilen sorgulama sonucunda, Yıldızeli ilçesinde mezotelyoma ve akciğer kanseri vakalarının oldukça yüksek olduğu otomatik olarak tespit edilmiştir. Diğer taraftan, Hafik ilçesi düşük nüfusa sahip olmasına rağmen kanser insidans oranı en fazla olan ilçelerden biri olarak görülmektedir. Bu ilçede, kansere sebep olabilecek çevresel risk etkenlerinin olup olmadığı ayrıntılı bir şekilde araştırılmalıdır. Bu sonuçlardan da anlaşılacağı üzere oluşturulan sistem, belirli bir coğrafi konumda meydana gelen kanser vakalarının kontrol altına alınmasına yönelik yapılacak çalışmalara büyük katkı sağlamaktadır.

Yetkili birimler tarafından kayıt altına alınan teşhis verilerinin doğru, standart ve sistematik bir şekilde toplanması son derece önemlidir. Bunun için gerekli hukuki ve teknik altyapının oluşturulması, yetkili kurumlar tarafından sağlanmalıdır. Çünkü veriler ne kadar doğru ve standart ise ulaşılan sonuçlar da o derece doğru ve tutarlı olacaktır. Bu kapsamda oluşturulan bir CBS tabanlı sağlık bilgi sistemi, karar vericilere çok önemli destek sağlayarak kanser ve diğer hastalıklara karşı toplum sağlığının korunmasında önemli bir rol oynayacaktır.

 

0 Comments

  1. waukegan auto auction

    How to go to florida $ Video
    Getting to the Florida Keys, Find Florida Keys travel info here How to go to florida FloridaKeys.com The Florida Keys are the southernmost tropical islands in Florida that you can actually drive, fly or take a short ferry ride to from mainland Florida. The Keys extend south and west of the Homestead area of Florida, close to Miami, FL. If you make the 130 mile drive across the Overseas Highway to the end, you will find Key West. Along the way are many great experiences and picture perfect blue water and islands. Take your time and enjoy your journey through …
    The post How to go to florida $ Video appeared first on Questions .

    Riverside Finance
    BONUS FREE DOFOLLOW Links SITE

    http://www.duhof.ru/products/schipchiki-dlya-kutikuly-premium/
    https://www.zns-ludwigshafen.de/?cf_er=_cf_process_5d4352cfb0512
    http://ukrainakomi.ru/forum/messages/forum3/topic110/message1161338/
    http://www.tascamforums.com/threads/how-to-find-my-credit-score-free.6246/
    http://contiteh.ru/infiniti/111001/6/

    http://indonesianadventure.com/produk/babby-holand/?unapproved=3527&moderation-hash=44a909d9a818ecdb73aa56a8a17df62f#comment-3527
    http://itsepic.com/accounting-woes-paint-ppg-industries-into-a-corner/?unapproved=5657&moderation-hash=ebb8bd8b1c64b7436dce547a0139b1d6#comment-5657
    http://www.orsai.es/las-conspiraciones-lunares-historia/?unapproved=231634&moderation-hash=7de5c04495166ac0d996071969dd77c1#comment-231634
    http://rossettiortopedia.com.br/video-post-type/?unapproved=5235&moderation-hash=dd29dc18417fbafa05957b353f518ef5#comment-5235
    https://bouletteblume.com/product/45-acp-ring/?unapproved=1037&moderation-hash=0bb21abb079f069cc4e3402e785babaa#comment-1037

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>